Las
montanhas darrièr e las ondas blaus denant: sus aquelas ondas arriberon
Fenicians e Grècs, Cartaginés e Romans. Meravilhós restes
conton encuèi mila e mila ans d'istòria. Mosaïcs e colonas
agachon muts lo blau fons de l'orisont. Sus aquela mar dempuèi totjorn
portaron lors naus, per comerci o guèrra, aliats o enemics de Bizanci,
de Genoa o Pisa. La bandièra catalana abó sias colors òr
e sang renhet da la Sardinha al Nòrd Àfrica, da la Sicilia a la
Grecia. Encara encuèi dins la sarda Alguer òm parla catalan. Sus
aquestas ribas tormentaas e meravilhosas de tranquilas baias entre las ròchas
e pòrts sensa treva, lo Chamin des Espècias a laissat son perfum.
Tres
culturas se son rescontraas aicì, e per sègles an sabut co-existir
dins un productiu eschambi. Aquela cristiana, abó sa tradiccion liaa
a l'ancianitat clàssica, aquela ebrea e aquela musulmana. Lhi Catalans
de l'Etat Mesana, en fasent lor aquestas tres culturas, aurèn personatges
extraordinaris coma Ramon Lull, alquimista, autor d'aquela Ars Magna qu'es una
sìntesi sensa par dal poder uman de conoisser. Mas decò místic
e poeta (per quarqu'un es lo paire de la literatura catalana). O Arnau de Vilanòva,
totjorn alquimista e metge genial (decò metge dal Papa). O lhi sabents
rabins qu'a Gerona inventeron la Càbala, summa dal saber ebreu e chamin
místic destinat a se difondir dins tota l'Europa. Dins lo prodigiós
rescontre d'ancians sabers, la Catalonha es estaa tèrra d'eleccion. Aicì,
entre alambics e misteriós manuscrichs es floria aquela Tradiccion que
pòrta a la coneissença dal Divin a travèrs l'Uman.
"Si
las autras lengas romanas son cosinas, l'occitan e lo catalan son beissonas"
escrivet Joan Coromines. Naissuas ensemp e unias da la produccion literaria
di trobadors qu'anava dal Limosin a la Provença, da la Catalonha a la
Sicilia, aquestas doas beissonas fogueron separaas da l'istòria. La division
se passet abó la Crosada contra lhi Albigés, e devenet definitiva
dins la batalha de Muret, dapè Tolosa, entè lo rei Pèire
d'Aragona, vengut a defendre lhi Occitans, foguet ganhat e maçat dai
Crosats venguts dal Nòrd. L'occitan pauc a pauc foguet remplaçat
dal francés, e lo catalan continuet dins lhi sègles sa lucha per
sobreviure denant lo castilhan. Lo darrier enemic foguet lo centrisme franquista.
Encuèi, la Catalonha a mai conquestat sa dignitat política e culturala,
e sa lenga pòrta abó fiertat una anciana tradiccion literaria
vers lo futur.
