BÒSCS E MONUMENTS NACIONALS
Lo Sause es compausaa da nombrosas ruaas estremaas dins lhi bòscs e sus aquestas dòmina lo cloquier gòtic ornat abó biforas e triforas de la Glèisa de Sant Joan lo Baptista. Bastit mercés las ofèrtas volontarias de la popolacion e completat dins lo 1538, es monument nacional e garda un fònt baptesimal dal 1540 en marbre verd e l’autar dal Sèt Cents en bòsc esculturat d’escòla briançonesa. Dins la ruaa Jouvenceaux es plaçaa, entre maisons e carrobis que navison l’Etat Mesana, la chapèla de Sant Antòni, frescaa dins lo XV sègle da l’anònim Magistre de Jouvenceax.

LO JUTJAMENT DARRIER
Sus la façada de la chapèla la scèna dal Jutjament Darrier a per protagonista tota la comunitat de Lo Sause: lhi abitants de la valada vòlon èsser rapresentats entre lhi fidèls e lhi religiós. La pintura a fresc donc presenta una part de la societat aupenca d’aqueli sègles. Sot lo registre sobeiran, dediat a la Gerusalem celèsta plena d’espirits en preguièra e de sants, tròbon espaci las penas di damnats, coma dins la chapèla de Sant Bastian a Cèlas, Val Maira. Las pinturas a fresc son presentas decò sus lo mur lateral abó l’Arcàngel Michel, l’Anonciacion, Sant Antòni Abat, lo bust d’un gigantesc Sant Cristòfo e la Bòna e la Marria Comunion e Confession.

LO PERTÚS DE TOUILLES
Colomban Romean es un símbol: rapresenta lhi chavaors qu’an trabalhat per sègles dins las gavas, òmes qu’an fach l’istòria ordinaria e extraordinaria des valadas torinesas. Sus lo cant manchin de la Val d’Ols, denant Chaumont, se tròba lo Pertús de Touilles, galeria plaçaa a 2000 metres e lònja 500, larja 1 e auta 1.60. Foguet eschavaa sot la Poncha Tres Dents abó lo pic da Romean tot solet. En uech ans de trabalh, entre 1526 e 1533, ele realiset abó esfòrç e volontat sensa par lo pertús que servia a portar aiga al versant de Ramats, sech e esteril.