LA DARRIERA RÒCHA-FÒRTA
Darrier bastion de la resisténcia occitana, lo chastèl s’auça sus una poncha pèirosa dins las Corbièras mesjornalas. Dins lhi documents, es citat per lo premier bòt dins lo 1020, a la mòrt dal comte de Besalu, Bernard Talhafer. Dempuèi lo 1117 fai part di comtats de Barcelona, Besalu, Cerdanha e Provença. Lo rei d’Aragona l’obten a travèrs lo mariatge e Queribus deven una des fortessas a presidi dal confin aragonés, esquasi totjorn en guèrra per las grandas rivalitats entre lhi senhors de l’airal. Al temps de la Crosada contra lhi Albigés, partia dins lo 1209, lo chastèl restarè per detzenas d’ans dins una posicion marginala: masque dins lo 1241 es navisat coma refugi de lhi erètics perqué muer aicì l’evesco càtar dal Razès, Beneset de Terme. Bèla si vendut dins lo 1239 al rei de França, lo chastèl es encara defendut en nom dal rei d’Aragona da Chabèrt de Barbaira, senhor occitan rebèl a la conquista francèsa. E sarè ele a sostenir lo darrier assetge, començat dins lo 1254 da Pèire d’Autelh, senescalc de Carcassona. Queribus tombarè dins lo 1255, benlèu après lo traïson d’un vielh companh de Chabèrt de Barbaira. Finís parelh lo domèni aragonés sus la region. Queribus deven chastèl real de França a presidi dal confin. Agrandit e renforçat, a un pichòt exercit estàbil e aurè un ròtle important dins lhi conflictes franco-aragonés fins al tractat di Pireneus dal 1659, que portarè lo confin mai a sud. Restarè totun occupat da un pichòt exercit francés fins a la Revolucion. Après començarè son declin: son restaure es començat dins lo 1950.

UN SENHOR DE RÒCHA
Lhi bastions ajontats dins lhi sègles a la premiera fortessa son plaçats sus de terrassas obtenguas mercés un lòng e dur trabalh sus las crestas a pic de la ròcha. D’aicì òm trucha la tor qu’es lo còrps central de l’edifici. Poligonala, presenta nombrós salons: lo mai remarcable a al centre un meravilhós trumèl a forma de palmièr que sosten la vòuta. En orígina, lo salon era a dui nivèls: sot cròta e depòsits, sobre un grand salon cairat abó una bèla fenestra encara visibla. La granda vòuta sosten decò una lòbia abó brondana pensaa per tres canons. D’aicì un argard grandiós su tota la plana dal Rossilhon da las Corbièras ai Pireneus e da la mar a la region dal Fenholede.

“PURS FÒLS” D’OCCITÀNIA
Chabèrt de Barbaira rapresenta ben aqueli “eròs fòls” citats da l’istorian Michel Roquebert, que dins lo XIII sègle agueron lo coratge de s’opausar per detzenas d’ans a las doas mai grandas poténcias dal temps, lo Renh de França e la Glèisa. Dempuèi lo premier attac di Crosats, dins lo 1209, una partia de senhors occitans que refusavon de se rendre fogueron expropriats de lors tèrras e sonats faidits, una paralua d’orígina ren coneissua que sovent, dins la legènda popolara, laissava plaça al sobriquet “cavalièrs càtars”. Serèn estats vertaders càtars o simples cresents? Segurament eron pas aqueli “perfèctes” ai quals la fe empachava d’adobrar violéncia e armas. Mas fogueron nombrós lhi cavalièrs occitans empenhats a defendre pas masque lor tèrra devastaa dai guerrièrs dal nòrd, mas decò a protegir aquela eresia qu’avia descheinat la ràbia de Papa e Rei. Lo faseron a Menèrba e a Lastors, a Queribus e a Montsegur. Aneron encontre al martiri coma a Lavaor, e cercheron sovent refugi al de lai des Alps, sus aqueli mesmes viòls que lhi càtars avion chausit per s’escapar a las persecuccions.