ÀGATA LA GRECA
Lòng es lo passat d’aquesta escura vila de basalt, plaçaa denant la celèsta mar Mediterrànea. Occupaa drant dai Lìgurs, lhi Fenicians n’en faseron un pòrt ja dins lo V sègle drant Criste e fogueron imitats dai Grecs que la soneron “Agathé”, la Bòna. Lo comerci florisset, mercés la richa produccion de vin e òli dal reire-tèrra. Agda era un pòrt florent, liat a a quel ric univèrse mediterraneu, entè lhi eschambis eron a l’òrdre dal jorn. Decò lo cristianisme arribet aicì lèu: ja dins lo V sègle après Criste Agda deven sèti de l’evesco. Demora pas gaire d’aquel passat esplendent, effaçat da las invasions bàrbaras e après sarrasinas. Mas la vocacion comerciala d’Agda sobrevisquet decò a aquesti problèmas, e lo pòrt restet un important centre d’eschambis fins al XII sègle, quora comencet la saison d’òr di pòrts d’Aigas Mòrtas e Sèta. Son destin foguet senhat da l’ensablament que la diviset da aquela mar que lhi avia donat vida e richessa.

UNA CATEDRALA PRESTA A CHASQUE ASSETGE
L’anciana catedrala de Sant Esteve es segurament lo mai important monument d’Agda: foguet bastia dins lo XII sègle, benlèu sus una autra glèisa carolingia, qu’era estaa edifiaa sus un ancian temple dediat a Diana. Son aspècte a la típica austeritat des glèisas fortessas dal Lengadòc, renforçat encara da la color escura dal material adobrat: una pèira de lava esquasi nièra, que venia da l’ancian volcan dal Mont Sant Lop, plaçat a quarque quilòmetros da la vila. Decò lhi murs son aqueli d’una fortessa: espés 2-3 metres e sobremontats da merles. E parelh l’aut cloquier, cairat e aut 35 metres. La glèisa a una navada solèta, abó vòuta en brèç augival, e una àbsida rectangolara mai larga de la mesma navada. Dins la vòuta es encara presenta una pichòta fenestra redonda adobraa dai defensors de la glèisa dins lhi assetges per sortir en cercha dal minjar e des armas. De la mobilia dedins chal navisar un autar en marbre polícrome dal XVII sègle e un meravilhós pulpit en marbre dal XVIII.

LAVA NIÈRA E MAR CELÈST
Es tot un contraste aquesta vila de mar que la mar a refusat après sègles d’esplendor. Contraste decò de color: las vilas dapè coma Sèta o Besièrs an lhi tòns dorats dal solelh, mas Agda es color antracita. Semelha que la Pèrla Nièra de la Mediterrànea vòsche gardar l’escur per son passat gloriós effaçat dal destin. Lo símbol de la vila es l’Efebus, un meravilhós bronze ellenístic da l’istòria que navisa aquela d’Agda: enterrat sot la paota de la ribièra, foguet retrobat dins lo 1964. Per quarqu’un, es un ritracte d’Alexandre Manh. Çò qu’es segur es que per aquesta meravilha que testimònia son passat gloriós, Agda a bastit una residéncia digna: lo Museu de l’Efebus, entè lo mai que bèl jove renha encara, en agachant lhi sègles abó son argard distant.