LHI CONSTRUCTORS LOMBARDS
La granda glèisa abadiala, plaçaa al centre dal vilatge, es benlèu naissua sus un ancian establiment cristian, mas las premieras traças seguras de l’existéncia de la glèisa remonton al IX sègle. Un grop de canònics viu aicì dempuèi lo 982, quora l’arquievesco de Narbona, Ermengaud, fai agrandir la glèisa. Per una partia de sègles Quaranta dependarè dal sèti narbonés. Es un autre arquievesco de Narbona, Guifred, a far bastir la glèisa d’encuèi, sacraa dins lo 1053. Filh d’un comte de Cerdanha, Guifred s’adreiça esquasi segurament a las corporaccions de constructors lombards que dempuèi quarque detzena d’ans eron actius dins l’airal catalan e qu’an laissat visiblas peaas de lor passatge dins nombrós edificis coma Sant Miquèl de Cuxà o Ripoll.

PREMIER ROMÀNIC
Abó las àbsidas de Lagrassa, Sant Guilhèm dal Desèrt e Caunas Menerbèsas, l’abadiala de Quaranta rapresenta un di mai bèls exemples dal premier romànic en Lengadòc. Aquesta vertadera revolucion arquitectònica es encara ben visibla dins l'’difici. N’i a pro de comparar lhi murs laterals (que remonton al 982 e se son gardats, bèla si abó quarque retruchament) abó l’àbsida, la navada e lo crosièr que remonton al 1053. De fach si lhi murs de la glèisa d’Ermengaud son encara bastits abó una tècnica qu’arsòna aquela romana (pèiras pichòtas e cairaas), las parts edifiaas dins lo sègle XI presenton un armoniós decòr a bandas lombardas, abó nichas e decoracions de basalte qu’ariondon pòrtas e fenestras. Diferentas vòutas venon adobraas a Quaranta: en brèç per la navada centrala, en brèç trencat dins aquelas lateralas, e decò la copòla. Un preciós testimòni des recerchas arquitectònicas fachas al naisser dal romànic. La glèisa de Quaranta garda decò autres tresòrs: un di mai bèls autars en marbre blanc dal Lengadòc (benlèu dal X sègle), un estonant sarcòfag roman dal III sègle e un reliquiari que rapresenta la tèsta de Sant Joan lo Baptista, cap d’òbra de l’escòla d’orfebraria de Montpelhièr (XV sègle).

TRESÒRS ESTREMATS
Nombrós son dins la region lhi edificis religiós coma Quaranta, de granda valor artística e totun gaire coneissuts. Pichòtas chapèlas de granda armonia, coma Sant German de Cesseras, perdua dins un bòsc de pins marítims. O Sant Martin des Potz dapè Lagrassa, abó sias pinturas a fresc suggestivas. E encara Escalas, Montbrun, Ovelhan, Dosens, tranquils vilatges entre las vinhas que gardon pichòtas meravilhas pas coneissuas. Per las descurbir avem creat l’itinerari “Tresòrs estremats”, que prepausa luecs isolats mas de grand pretz.