UNA MERAVILHOSA SINTÈSI
La construccion de la basilica de Sant Sarnin comencèt a la fin del sègle XI, al moment ont se metiá en plaça la refòrma gregoriana e ont de tensions degudas a de questions de poder rendián malaisidas las relacions entre lo Papa, los evesques, l'abadiá de Cluny e los Comtes de Tolosa. La basilica foguèt dedicada a Sant Sarnin, primièr evesque de Tolosa, martirisat dins aquesta vila en 250, siaguent estacat a un taure que lo rebalèt fins a la mòrt. La carrièra del Taur marca encara aquel eveniment. La basilica actuala remplacèt una basilica del sègle IV ont èran las relíquias del Sant. Lo Portal dels Comtes sul crosièr sud (atal nomenat perque de sarcofages serviguèron de sepultura als comtes de Tolosa), foguèt acabat en 1082. La consecracion aguèt luòc en 1096, mas la basilica èra pas encara acabada en 1118 quand moriguèt lo canonge Gairard que ne foguèt lo grand mèstre d'òbra. Mas èra ja un dels monuments mai excepcionals demest los edificis romanics occitans. A l'ora d'ara Sant Sarnin es considerada coma la sintèsi de totas las recèrcas arquitecturalas de son temps e coma l'anónciatritz dels temps a venir. Demòra lo cap d'òbra del romanic en Occitania.

PER LAS FOLAS DE ROMIEUS
Lo cloquièr octogonal de cinc nivèls se vei de luènh, es de teula. Los tres primièrs estatges son de factura romanica, los dos autres, mai tardièrs foguèron bastits 150 ans mai tard, la poncha es del sègle XV. La basilica es una de las bèlas, amb sos 115 mètres de long, sos 64 mètres de larg al crosièr, e 21 mètres de naut jos la vòuta. Èra facha per aculhir las folas grandas de romieus qu'anava a Sant Jacme e que passavan per Tolosa pr'amor de la reputacion de la basilica rica en relíquias. La construccion de la basilica comencèt en pèira, e pichon a pichon foguèt remplaçada per la teula. De notar los dos portals, lo dels Comtes ja citat amb sos capitèls que nos presentan (entr'autre) los castigaments dels pecats d'avariciá e de luxura, e la pòrta Mièjavila del sègle XII que nos presenta la cara novèla de l'escalpradura romanica. Dins lo còr, òm pòt veire una autar romanic en marbre dels Pirenèus degut al talhièr de Bernat Gilduin, autar consagrat en 1096 pel papa Urban II. Del metéis artista, e tanben en marbre de Sant Beat, sèt basses relèus son encastrats dins la paret de la cripta.

UN IMAGE DE GRANDOR
Carles Magne aviá donat a la primièra basilica mantunas relíquias, e Tolosa coneissiá una granda reputacion demest los romieus. La glòria e la montada en poténcia dels comtes de Tolosa faguèt que la segonda basilica venguèt un dels grands luòcs de passatge per tota Euròpa. Sa majestat, sas dimensions, sas nombrosas relíquias (Sant Ascicle, Santa Victòria, Sant Ilari, Sant Papol, etc …sens doblidar Sant Sarnin) li balhèron una renomenada que traversèt los sègles. Plantada al còr de Tolosa, demòra al jorn d'uèi, amb son extraordinari cloquièr que domina la ciutat e la plana de Garona, lo monument per excelléncia de la Vila ròsa. Òm se deu de completar la vesita per un passatge al musèu del Agustins per vistalhar l'admirabla colleccion de capitèls romans venguts per la màger part de Sant Sarnin (las clastras) de Nòstra Dòna de la Daurada e de la catedrala Sant Estève. Tot i es de pura meravilha, coma per exemple aquela mòrt de Sant Joan Baptista que seriá de la man de Gilabertus, un dels grands mèstres de l'escalpradura romanica.