PATRIMÒNI MONDIAL DE L’UMANITAT
Es una des regions mai estremaas de la Catalonha, plaçaa dins lo còr de la cheina di Pireneus, pas luenh de la Val d’Aran, sus lo chamin que vai da Viella a Lérida. Fasia part dal comtat de Ribagorza; la valada fai partia encuèi de la granda municipalitat de Barruera, formaa da las comunas de Barruera, Boi, Cardet, Coll, Durro, Erill la Val, Sarrais e Taull. Chasqu’un d’aquesti centres a una glèisa e nombrosas chapèlas isolaas: en tot quinze glèisas romànicas, cinq de la qualas remarcablas. En consideracion de l’auta qualitat di monuments, de lor densitat sus un pichòt airal e de la richessa des pinturas, l’UNESCO a retengut d’inscriure la Val de Bòi dins lo Patrimòni Mondial de l’Umanitat.

UNA COLANA DE GLÈISAS…E MERAVILHOSAS PINTURAS
La glèisa mai remarcabla es segurament Sant Climent de Tahull. Es una construccion a plan basilical a tres navadas separaas da colonas, abó cubèrt a cabirons e tripla àbsida decoraa abó lesenas e pichòts arcs bòrnhs típics de la tradiccion lombarda. Sus lo caire sud-est s’auça un bèl cloquier a sieis nivèls abó simplas fenestras beissonaas o triplas. Foguet sacraa dins lo 1123. L’extraordinari ensemp de pinturas romànicas qu’ornava lhi murs foguet transportat dins lo 1922 al museu de Barcelona per lo defendre dai pilhatges. Las pinturas encuèi an laissat plaça a còpias de bòna qualitat. Tahull a una autra bèla glèisa, Santa Maria, plaçaa dins lo centre de la vila. A la mesma planta de Sant Climent, e un cloquier parelh mas ren dins la mesma posicion. Decò aquesta glèisa era decoraa da nombrosas pinturas a fresc, transportaas a Barcelona coma las autras. La glèisa de Sant Joan de Bòi a las mesmas características des autras: decò aicì las pinturas son estaas transportaas per laissat plaça a reproduccions. Chal navisar decò Santa Eulalia d’Erill la Vall, la Nativitat de Durro, coma las doas premieras classifiaas monuments istòrics, e encara Sant Felix de Barruera, Santa Maria de Coll e Santa Maria de Cardet.

UNA VALADA SENSA TEMPS
Si lhi monuments presentats son preciós exemples d’art romànica, vai a agrandir lor beltat lo gaubi de l’ambient entè son plaçats coma tresòrs. Vilatges que semelhon oblidats dal temps e an sabut gardar dins hi sègles lor originalitat, meravilhós paisatges de montanha tutelats da un Parc Nacional. Si la chausia de gavar las pinturas a fresc da glèisas e chapèlas pòl èsser butaa en discussion, chal dir que foguet ren trobat un autre biais per las defendre dins un moment entè lo romànic catalan, d’un cant e de l’autre dal confin, era menaçat da merchants e colleccionaires sensa fe ni lei. Totun, mercés las modernas tecnologias emplegaas, encuèi dins las glèisas òm pòl admirar còpias perfiechas, que fan pas regretar lhi originals.