LA BESTIA DE GAVAUDAN
La «Bèstia de Gavaudan» deu, de segur, èsser una de las mai extraordinàrias istòrias de nòstre país. A l’epòca de Loís XV, de 1764 a 1767, una «bèstia» ferotja faguèt mai d’un centenat de victimas, mai que mai filhas e drollets. Tot comencèt en junh de 1764 en Gavaudan (actual departament de Losèra), una filha de quatorze ans foguèt la primièra victima, puèi qualques meses apuèi n'i aguèt tres, quatre, cinc… Lo capitani Duhamel e cinquanta-sièis dragons donèron la caça a la bèstia. Es aquí que lo comportament de l'animal venguèt estranh, se los dragons fasián una batuda al nòrd, la bèstia tuava qualque pastre a l'èst, e se los dragons èran a l'èst, lo crimi se fasiá al nòrd. Davant aquel fracàs, lo rei faguèt donar l’armada e venguèron qualques 20 000 caçaires… Sens resulta. Se disiá que deviá èsser lo diable el meteis. Enfin en setembre de 1765 un loparàs foguèt tuat e mandat a París… Lo país tornèt polsar. Èra la fin de la cachavièlha… Tres meses aprèp, i aguèt maitas victimas, la bèstia èra pas mòrta e veniá legenda. La paur tornèt ganhar lo país, calguèt esperar lo 19 de junh de 1767 per qu'un nomenat Joan Chastèl, escaissat «lo masc» n'acabe amb la bèstia d'una bala benesida. Son cadavre demorèt expausat dins la region pendent qualque temps, puèi mandat a París ont arribèt al cap de cinquanta jorns dins un tal estat de poiridura que lo rei lo faguèt enterrar al pus lèu, e atal cap de sabent lo poguèt pas examinar ni identificar. La bèstia garda encara, al jorn de uèi, tot son mistèri.