LOS TROBADORS
Se la glòria de la literatura occitana foguèt tan bèla a l’epòca dels Comtes de Tolosa (del sègle XI al sègle XIII), es que los Trobadors, poetas de lenga d’òc éran coneguts e imitats dins tota l’Euròpa. Mas aquí cal n'acabar amb l'image sens chuc ni muc del cantaire rebalaire que trigòssa sa pena amorosa de castèl en castèl, image pallinèl popularisat pel sègle XIX e lo Romantisme. Lo trobador èra d'en primièr, autor e compositor, sovent grand senhor o una mena de poèta oficial entretengut pel senhor. Creators de çò que l'òm pòt sonar coma la primièra literatura modèrna, los trobadors inventan una poësia amorosa ( la "fin'amor" ) que per sa qualitat e sa nautor, va influençar tota la literatura europèa. La plaça centrala facha a la femna dins lor òbra, es una revolucion per las mentalitats e tanben una rivalitat per la glèisa de Roma que vei pas d'un bon uèlh, se botar en plaça una organisacion del mond ont Dieu es pas al centre de tot. Mas se cantan l'amor dins las "cançons" , sabon denonciar l'injustícia e criticar la societat dins los "sirventés" . Son mai de tres cents los Trobadors coneguts e 2500 las òbras recensadas. Lo sègle XIII veguèt la fin d'una granda civilisacion ont las valors èran amor, jòi, jovent e paratge e la Crosada faguèt sonque que precipitar una fin ja anonciada pel apauriment de l'inspiracion. Demest los Trobadors mai coneguts : Guilhèm de Peitieus, Marcabrun, Jaufre Rudèl, Pèire Vidal, Bernat de Ventadorn, Arnaut Danièl… de notar tanben la preséncia de trobairitz coma la comtessa de Dia o la tolosana Lombarda.